“บุญข้าวสาก” เป็นประเพณีบุญเดือนสิบของชาวอีสาน มีความสำคัญเกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องการทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษ ญาติพี่น้อง และผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว โดยชาวบ้านจะจัดเตรียมอาหารและสิ่งของสำหรับทำบุญ บางท้องถิ่นมีธรรมเนียมห่ออาหารหรือแบ่งอาหารเป็นชุดเล็ก ๆ ก่อนนำไปถวายพระสงฆ์และอุทิศส่วนกุศลตามความเชื่อที่สืบทอดกันมา

คำว่า “ข้าวสาก” ในวิถีประเพณีอีสานมีความเกี่ยวข้องกับการจัดสำรับหรือห่ออาหารสำหรับทำบุญ โดยรูปแบบและรายละเอียดของพิธีอาจแตกต่างกันไปในแต่ละชุมชน แต่สิ่งสำคัญร่วมกันคือการระลึกถึงผู้มีพระคุณและบรรพบุรุษ ตลอดจนการทำบุญตามหลักพระพุทธศาสนา

ประเพณีดังกล่าวยังเป็นหนึ่งใน “ฮีตสิบสอง คองสิบสี่” ซึ่งสะท้อนวิถีชีวิตของชาวอีสานที่ผูกพันกับพระพุทธศาสนา ครอบครัว และชุมชน โดยในแต่ละเดือนจะมีประเพณีบุญแตกต่างกันออกไป และเมื่อถึงเดือน 10 ชาวบ้านจะร่วมกันประกอบประเพณีบุญข้าวสาก

สำหรับบรรยากาศที่วัดแก้วพิจิตรในครั้งนี้ นอกจากการทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่บรรพบุรุษแล้ว ยังเป็นโอกาสที่คนในครอบครัวและชุมชนได้มาพบปะและร่วมกิจกรรมทางศาสนาด้วยกัน ช่วยสร้างความสามัคคีและส่งต่อขนบธรรมเนียมจากคนรุ่นเก่าสู่คนรุ่นใหม่

ภาพของชาวบ้านที่ยังคงนำอาหารคาวหวานเข้าวัดและร่วมประกอบพิธีตามประเพณี จึงสะท้อนให้เห็นว่า “บุญข้าวสาก” ยังคงเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตชาวอีสาน และเป็นมรดกทางวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ชุมชนร่วมกันรักษาให้คงอยู่จากรุ่นสู่รุ่น